Loading...

Barınma Merkezi Saha Ziyaret Raporu

SAHA ZİYARET RAPORU

PROJE ADI: Sığınmacı Kadınlar Sosyoekonomik Araştırmalar Merkezi

PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ: Kadın ve Demokrasi Derneği

PROJE ORTAKLARI: T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı

FAALİYET: AFAD Barınma Merkezleri Saha Ziyaretleri

FAALİYET TAKVİMİ: 10-13 Mayıs 2017

SAHA ZİYARETİ RAPORU

Kadın ve Demokrasi Derneği’nin AFAD işbirliği ile yürüttüğü ‘Sığınmacı Kadınlar Sosyoekonomik Araştırmalar Merkezi Projesi’ kapsamında İstanbul ve Ankara’da yaşayan toplamda 5000 sığınmacı kadının sosyoekonomik profillerinin taranmasına yönelik saha araştırması uygulanacak ve bu araştırmadan çıkan sonuçlara dayanarak sığınmacı kadınlara yönelik dil ve meslek edindirme kursları, psiko-sosyal destek ve hukuki danışmanlık sağlanacak bir uyum merkez kurulacaktır. Bu saha araştırması ve merkezde yapılacak çalışmalara yön vermek için odak grup çalışmaları, çalıştaylar ve saha ziyaretleri gibi faaliyetler gerçekleştirilmesi planlanmıştır. Bu kapsamda 10-13 Mayıs 2017 tarihleri arasında Şanlıurfa Harran Konteynerkenti, Şanlıurfa Suruç Çadırkenti, Gaziantep Nizip I-II Çadır ve Konteynerkenti, Kilis Elbeyli Beşiriye Konteynerkenti, Gaziantep Islahiye I-II Çadırkenti, Hatay Altınözü Konteynerkenti ziyaretleri gerçekleştirilmiştir.

Çalışma ziyaretlerinin genel amacı AFAD’a bağlı barınma merkezlerinde özellikle kadınların genel durumunu tespit etmek, eğitim durumları, barınma merkezi içinde hangi alanlarda eğitimler düzenlendiği, kadınların katılım durumları, talepleri, özellikle mesleki eğitimlere ve dil kurslarına taleplerin ne düzeyde ve ne yönde olduğu, psikolojik ve hukuki danışmanlığa yönelik talepleri, kadınların şiddet görme durumları, şiddet görmeleri halinde neler yaptıkları, bu nedenle psikolojik destek talebinde bulunup bulunmadıkları, barınma merkezindeki genç kızların erken yaşta evlenme oranları ve buna yönelik alınan önlemleri ortaya çıkarmaktır.

Çalışma ziyaretleri öncesinde ön hazırlık olarak barınma merkezleri hakkında genel bilgiler, barınma merkezi içi eğitim bilgileri, sağlık ve sosyal hizmetler alanlarında sorulardan oluşan bir kontrol listesi hazırlanmıştır. Hazırlanan liste ziyaretler boyunca her bir barınma merkezi için ayrı ayrı doldurulmuştur. Elde edilen veriler saha araştırması için soruların belirlenmesi ve özellikle psikolojik destek, hukuki danışmanlık ve mesleki eğitim çalışmalarının yönlendirilmesinde kullanılacaktır.

Saha ziyaretlerini gerçekleştiren ekibin listesi aşağıdaki gibidir:

  1. Doç. Dr. Yusuf Adıgüzel, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi, Proje Akademik Kurul Üyesi
  2. Fırat Polat, Proje Koordinatörü
  3. Sezen Güngör, KADEM Dış İlişkiler ve Projeler Koordinatörü
  4. Zelal Günel, KADEM Dış İlişkiler ve Projeler Uzmanı
  5. Zeynep Yapar, KADEM AR&GE Uzmanı

Raporda saha ziyaretine ait ayrıntılı bilgiler her bir barınma merkezi için ayrı ayrı olacak şekilde ele alınmıştır.


BARINMA MERKEZİ 1

Barınma Merkezi İsmi: HARRAN KONTEYNER KENT KONAKLAMA TESİSİ

Barınma Merkezi Müdürü: Mehmet Hadım Demirbağ

Barınma Merkezi Kapasitesi / Mevcut Kişi Sayısı: 14.000 / 13.656

Kadın Sayısı: 6858 (2881- 18 yaş üstü)

Erkek Sayısı: 6798 (2531- 18 yaş üstü)

Çocuk Sayısı: 7757 (18 yaş altı)

Barınma Merkezi Eğitim Bilgileri: Mesleki, Dil, Kişisel Gelişim Eğitimleri verilmektedir. Eğitimler için barınma merkezinde bulunan iki tane sosyal tesis kullanılmaktadır. Barınma merkezinde 250 Suriyeli öğretmen bulunmaktadır.

Mesleki Eğitim:

Halı Dokuma Atölyesi: Barınma merkezinin içindeki sosyal tesislerde biri yün diğeri ipek olmak üzere iki tane halı dokuma atölyesi var. İp vs. gibi malzemeler özel firmalar tarafından temin edilmektedir. Tüm kadınlar bu işle alakalı eğitimi barınma merkezinde almışlardır. Firmalar, kadınlara ilmik başına ücret almaktadır. Üretilenler genelde yurtdışına satılmaktadır.

Tekstil Kursu / Dikiş-Nakış Kursu: Eğitimler başlangıçta UNIDO Meslek edindirme kurslarından alınmış sonrasında Halk Eğitim’den eğitmenler ile devam etmiştir. UNIDO 40 tane dikiş makinası getirmiş ve halen bu makinalarla eğitim verilmektedir. Şu anda bu kursta 134 kişi (kadın- erkek karışık olmak üzere) eğitim almaktadır. Bunlardan 100 tanesi kadındır. Eğitim sonucunda sertifika verilmektedir. Bu eğitim sonucunda kadınlar para kazanmaktadır. Bunun için firmalardan talep olması gerektiği dile getirildi. Kursu bitirdikten sonra İŞKUR’a bu kişilerin kayıtları yapıldı.

Bilgisayar Kursu: Bir süre bilgisayar kursu verilmiş fakat şu anda barınma merkezinde bulunan bilgisayar odasının biri geçici olarak kapatılarak tekstil atölyesine dönüştürülmüştür.

Kuaförlük Kursu: Barınma merkezinde var olan kadın kuaföründe hem eğitim alabilmekteler hem de çalışabilmekteler.

Dil Eğitimi:

Anaokulu seviyesi hariç öğrencilerin hepsine 30 saat zorunlu Türkçe Dil Eğitimi verilmektedir. Bunun dışında barınma merkezinde yaşayan Suriyeli öğretmenlere 5 saat zorunlu Türkçe Dil Eğitimi verilmektedir. Kadınlar heyetinin talebi üzerine 5 saat zorunlu olmayan dil kursu verilmektedir. Barınma merkezinde dil kursu talebe göre açılmaktadır.

Kişisel Gelişim Eğitimleri:

AFAD tarafından afet bilinci ve yangından korunma eğitimleri verilmektedir. Dönemsel olarak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı aracılığı ile psikolog ve sosyologlar Aile içi şiddet karşı eğitimler verilmektedir.

Genel Gözlem: 

Genel anlamda Suriyeli sığınmacı kadınların ekonomik uyumu için firmalarla bağlantı kurulabilirse bu konuda eğitimli kadınlar istihdamı için çok faydalı olabileceği dile getirildi. Şu ana kadar 160 tane sertifikalı çalışabilecek kadın var fakat ne kadar iyi eğitim alırlarsa alsınlar istihdam ayağının çok sıkıntılı olduğu belirtildi.

Mesleki eğitimlerin hepsi tercüman aracılığı verilmekte, her hangi bir mesleki eğitim istenirse halk eğitim aracılığı ile bu eğitim sağlanabilmektedir. Kurslar saat 8.30’da başlamakta 15.00’da bitmektedir. Bununla birlikte eğitimlerin sonunda sertifika verildiği için devam aranmaktadır. Kadınlar eğitimlere gittikleri sırada çocuklarını bırakabilecekleri bir kreş yok fakat yakınlarına bırakarak kursa katılım sağlayabilmekteler. Terzilik, dikiş-nakış kursu ve bilgisayar kursuna talep olabileceği dile getirildi.

İlk defa bu barınma merkezinde bir kadınlar heyeti kurulmuş. Genel anlamda barınma merkezindeki kadınlar ev hanımı bu yüzden çadırlardan para kazanabilecekleri bir iş istedikleri gözlemlendi. Dışarıda çalışmak konusunda çok istekli değiller.

Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın eğitimcileri ile erken yaşta evlilikleri engellemeye yönelik bilinçlendirme çalışmaları yapılıyor. Bunun dışında mahallelerde saygı duydukları kişinin bu noktada yardım etmesi, erken yaşta evliliklerin önüne geçilmesi açısından daha etkili olacağı dile getirildi. Bayan heyetinin aracılığı ile ailelerde çatışma veya şiddet gibi bir durum söz konuşu olursa barınma merkezi görevlileri buna müdahale ediyor. Tekrarlanan şiddet olaylarında şiddet gösteren kişiyi barınma merkezi dışına iterek tedbir almaya çalışılıyor.

Kadınların eğitim durumları genel olarak düşük olduğu belirtildi. Eğitimli olanlar yurtdışına gittiği, kalan çok az sayıda olan kişilerin ise barınma merkezi içinde öğretmen olarak değerlendirilmeye çalışıldığı söylendi. Az sayıdaki doktor ve avukatın çalışmak isteseler dahi mevcut yasal mevzuatın buna engel olduğunu belirttiler.

Genel anlamda kadınlara ve genç kızlara aşırı kozmetik tüketiminin engellenmesi ve annelerin çocuklara süt vermesi konusunda bilinçlendirme, hijyen ve kadın sağlığı konusunda eğitimlerin verilmesi önerildi. Kadınlardan oluşan, bir kanaat önderi bakanlığında, bir kısmı eğitimli bir kısmı bilinçli fakat eğitim seviyesi düşük bir kileden oluşan bir grup ile bir eğitim modeli oluşturulabileceği belirtildi.


BARINMA MERKEZİ 2: 

Barınma Merkezi İsmi: Suruç Çadırkent Konaklama Tesisi

Barınma Merkezi Kapasitesi /Mevcut Kişi Sayısı: 35.000/ 32.000 kişi (15 Mahalle)

Kadın Sayısı/Oranı: %50

Erkek Sayısı/Oranı: %50

Çocuk Sayısı/Oranı: 14.000

Barınma Merkezi Eğitim Bilgileri: Mesleki, Dil, Kişisel Gelişim Eğitimleri verilmektedir. 2000 kişi sürekli olarak mesleki eğitimlere devam etmektedir. Toplamda 5000 kadın bu şekilde eğitim almış.

Mesleki Eğitim:

(tüm mesleki eğitimler halk eğitim tarafından sağlanmaktadır)

Kuaförlük Eğitimi: Malzemeler barınma merkezi tarafından sağlanmaktadır. Bu eğitimleri hem çalışma hem de kendi ihtiyaçlarını karşılamak için aldıklarını söylediler. Bazı genç kızlar hem okula gidip hem de kuaförde eğitim alıyormuş.

Resim Kursu: Halk eğitim bünyesinde resim eğitimi verilmektedir.

Dil Eğitimi:

Türkçe Dil kursuna barınma merkezinde çok ciddi talep olduğu dile getirildi. Hafta sonu yetişkinler için Türkçe dil eğitimi kursu verilmektedir.

Kişisel Gelişim Eğitimleri:

Aile planlaması ve doğum ile ilgili eğitimler verilmektedir. Aile içi şiddet söz konusu olduğunda barınma merkezi görevlileri bu duruma müdahale ettiklerini ifade etti.

Terzilik yapan kadınlar kendi çabaları ile bu işi yapmakta, bu sayede hem çocuklarının ihtiyaçlarını karşılıyor hem de komşularına dikerek bu işten para kazanıyorlar. Barınma merkezi içinde ki taleplere göre para kazandıklarını ama bu alanda iş olsa çalışabileceklerini ifade ettiler. Bunun yanı sıra bu işin barınma merkezi içinde olmasını, dışarıya çıkmayı tercih etmeyeceklerini belirttiler.

Kadınların direk para kazandıkları diğer bir iş kolu ise kınalar için süsler yapmak olduğu gözlemlendi. Kınanın kendisi, paketlenmesi, her aşaması barınma merkezinin içerisinde yapılmakta bu işte 7 kişi çalışmaktadır. Bu sayede evlerine 1.500- 2.000 lira kazanabilmekteler.

Genel Gözlem: 

Kadınlar eğitimlere genel olarak para kazanmak amaçlı olarak baktıklarını ifade etmekteler. El sanatları, bilgisayar ve kuaförlük en fazla talep edilen eğitimler. Eğitimler Türkçe olarak verilmekte, tercümanlar kullanılmaktadır. Kurslar sabah, öğle, akşam olmak üzere sürekli verilmektedir. Kadınlar kurslara katılırken okula gitmeyen çocuklarını çocuk dostu alanına bırakabilmekteler. Genelde eğitimlerin hafta içi olması yönünde bir talep varken iki tane üniversiteye giden öğrenci hafta sonu eğitim talep etmiştir.

Dil kursuna talebin yoğun olmasının yanı sıra Türkçeyi konuşan kişinin az olduğu gözlenmiştir.

Erken yaşta evliliklerin önüne geçilebilmesi için fark ettikleri anda uyarı yapılıyor. Bunu dışında aileye yardım kesiliyor veya aile defterini vermiyorlar. Bunun erken yaşta evlilikleri baya düşürdüğünü dile getirdiler. Fakta barınma merkezinde hala çok sayıda erken yaşta evliliğin olduğu bunun bir kısmının kız çocuklarının rızası ile yapıldığı gözlemlendi. Bu noktada en büyük sorunun genç kızların lise çağına geldiklerinde eğitimlerine devam etmemeleri olduğu söylenebilir.

Suruç Barınma Merkezi içerisinde ticaret yaptıkları bir pazar alanı kurularak, kişilerin bu sayede para kazandıkları gözlemlendi. Bu pazarın içinde ticaret yapan bir kadın sığınmacı ile konuşuldu. Bunun dışında kadınlar genelde ya atölyelerde ya da çadırlarından aile ekonomilerine destek vermeye çalışmaktadırlar. Barınma merkezi dışına gidip çalışmak konusunda istekli olmadıklarını ifade etmektedirler.


BARINMA MERKEZİ 3

Barınma Merkezi İsmi: GAZİANTEP NİZİP I ÇADIRKENT

Barınma Merkezi Müdürü:

Barınma Merkezi Kapasitesi / Mevcut Kişi Sayısı: – / 9945

Kadın Sayısı: 2227

Erkek Sayısı: 2109

Çocuk Sayısı: 5609 (18 yaş altı) (2693 kız çocuk – 2916 erkek çocuk)

Barınma Merkezi Eğitim Bilgileri: El sanatları, kına paketleme.

Mesleki Eğitimler:

El Sanatları: En çok rağbet olan eğitimlerden biri el sanatları kursu. Kadınlar bu işi daha rahat, temiz ve keyifli buluyor. Ürettikleri ürünleri satabildikleri için kurslara katılım sağlıyorlar. Maddi olarak bir katkısı olmasa sabah erken saatlerde kursa gitmeyeceklerini belirtiyorlar. Yetkililer sirkülasyonla birlikte günde 100-200 kadının el sanatları eğitimine katıldıklarını belirtiyorlar. Kursların saatleri konusunda ise eğitmenler, iş olduğu takdirde kursiyerlerin sabah saatlerinde kursa gelebileceklerini ifade etti. Ayrıca eğitmenler eğitim saatlerinin uzun olması durumunda katılımcıların daha rahat davrandıklarını, daha kısa kurs saatleri olduğunda ise daha çok sorumluluk alarak vakitlerini daha etkin kullandıklarını da ekledi. Takı tasarımı da yapa talepleri var fakat malzemeleri pahalı olduğu için uygulamak zor oluyor.

Kına Paketleme: Kına malzemeleri paketleme işi en çok rağbet gören kurslardan biridir. Paketlenen ürünlerin dışarıdaki pazarlarda satıp maddi kazanç sağlamaları bunda en büyük etken.

Dikiş: El sanatları ve kına paketlemeye nazaran daha az rağbet var.

Dil Eğitimi: 

İlköğretimde zorunlu olan Türkçe derslerinin haricinde zorunlu olmayan kadın ve erkeklere yönelik Türkçe kursları mevcut. Katılım oldukça az.

Genel Gözlem: Nizip Çadır kentinde bebek doğum oranları çok fazla. 2000 kadar bebek doğumu olmuş. Kadınların eğitim oranları çok düşük. İlkokul veya liseden sonra kızlar okumuyorlar. Erken yaşta evlilikler görülüyor. Yönetim tespit ettiklerine yönelik idari işlem yapıyor. Bunun suç olduğu ASPB yetkilileri tarafından anlatılıyor. Fakat bu onların geleneklerinde çok normal olduğu için kendi aralarında erken yaşta evlilik ve çok evlilik yapabiliyorlar. 18 yaş altındaki kızların hamile olduğu tespit edildiğinde Antep’teki hastanelere nakledilip orada tutanak tutuluyor. Bazı vakalarda kayıt kabulde kızların yaşlarını büyülterek evlendiren aileler oluyor. Eşlerinin işsizliği, sürekli barınma merkezi içerisinde olması ve savaşın etkileriyle psikolojik olarak zor durumda kalmalarından dolayı kadına yönelik şiddet vakaları yaşanıyor. Hastanede veya barınma merkezi içerisinde darp veya şiddet mağduru olduğu anlaşılan kişiler için işlemler yapılıyor. Fakat kadınlar çoğunlukla bu durumları saklama eğilimindeler.


BARINMA MERKEZİ 4

Barınma Merkezi İsmi: GAZİANTEP NİZİP II KONTEYNERKENT

Barınma Merkezi Müdürü:

Barınma Merkezi Kapasitesi / Mevcut Kişi Sayısı: – / 4390

Kadın Sayısı: 1069

Erkek Sayısı: 984

Çocuk Sayısı: 2337 (18 yaş altı) (1094 kız çocuk – 1243 erkek çocuk)

Barınma Merkezi Eğitim Bilgileri: El sanatları, mozaik, dikiş nakış, kuaför, halıcılık, kına paketleme.

Mesleki Eğitim:

Dikiş nakış: Kadınlar dikiş nakış kurslarına hem kendi ihtiyaçlarını gidermek hem de eğitim alıp dikiş yapmak için katılıyorlar. Barınma merkezinde dikilen ürünler zaman zaman düzenlenen kermesler gibi etkinliklerle satılıyor. Fakat bu kadınlar için düzenli bir gelir değil. Bu nedenle çok fazla talep olmuyor. Toplamda 100 kadar kadın dikiş eğitimi alıyor. Makineyi kullanmayı öğrenmeleri 1 haftalarını alıyor. Barınma merkezi içerisindeki eğitimlerde dikiş öğrenip de barınma merkezi dışında çalışan kadın yok. Dikiş makinesiyle üretilen ürünlerin yanında kadınlar boncuk işleme de yapıyorlar. Bunu öğrenmeleri ise 1 ayı buluyor.

Kına: Kına malzemeleri yapıp paketleme işi çok yaygın. Gaziantep’ten bir firma malzemeleri getiriyor. Kimin ne kadar iş yaptığının listesini tutuyoruz iş tamamlandıktan sonra firma kadınlara işçilik ücretini ödüyor. Bu iş hızlı para kazandırdığı için talep oldukça fazla.

Mozaik: Mozaik kursuna katılan kadın yok.

Halı dokuma: Halı dokuma kursu açıldı. Fakat talep olmadığı için kapandı. 5 yıllık kursta 4-5 kişi öğrendi halı dokumacılığını. Çünkü halıcılıkta para olmadığını düşündükleri için.

Kuaförlük: Suriyeli kadınlar güzelliklerine ve bakımlarına önem verdikleri için kuaförlük ve güzellik kurslarına talepler oldukça fazla. Kadınlar buralara gelerek hem kendi bakımlarını yaptırıyor hem de isteyenler eğitim alıp ücret karşılığı komşularına hizmet sunuyorlar. Eğitimler sonrasında sertifika da alıyorlar. Tercih edenler barınma merkezi dışında da bu sertifika ile çalışabiliyorlar.

Dil Eğitimi:

Türkçe öğrenme oranlar düşük. İlköğretimde zorunlu Türkçe dersleri var, kademeli olarak Türk müfredatına geçiş sağlanıyor fakat kadınlara yönelik Türkçe kursları olmasına rağmen öğrenme oranı çok yüksek değil. Bunun nedeni sürekli barınma merkezi içinde olmaları ve barınma merkezi içinde eğitmenler ve barınma merkezi yetkilileri ile bir şekilde anlaşabildikleri için Türkçeye çok ihtiyaç duymamaları. Liseyi bitirenlere belli bir seviyeye kadar TÖMER Dil kursu veriliyor.

Eğitim Durumları:

Üniversiteye giden 39 kişi var. Bunlardan 4’ü kız öğrenci. Bu 4 kişiden 2 si kayıt yaptırıp devam etmeyen öğrenciler 2 si devam eden öğrenci.

Kişisel Gelişim Eğitimleri:

Kızılay ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından psiko-sosyal desteğe yönelik sosyal çalışmaları var. Özel hafızlık kursları var. Kur’an ve hadis gibi dini eğitimler oluyor. Bu dersleri kendileri içinden ilahiyat mezunu olanlar var onlar veriyorlar. Diyanetten gelen personel yok çünkü Arapça bilen kadın personel çok az diyanette. Kendi içlerinde ilahiyat mezunları Türkçe de bilse vatandaşlıktan dolayı Diyanet kadrosundan para kazanarak veremiyor bu eğitimleri.

Genel Gözlem: 

Nizip Konteynerkentteki mesleki eğitimleri talep, katılım durumları ve beklentiler bağlamında değerlendirecek olursak eğitimlerin kısa vadede hızlı bir şekilde para kazandırabilecek eğitimler olması beklentisinin yüksek olduğu söylenebilir. Yetkililer kalifiye olup kendilerini ispat edebilenler için iş imkânları olduğunu belirtiyor. Barınma merkezinde göze çarpan bir diğer husus da Suriyelilerin genç kızları ve kadınların ailelerinden uzakta çalışmaya veya kursa gönderme alışkanlıklarının olmamasıdır. Bu durumda kadınların çoğu barınma merkezinde eğitim alıp sertifika kazansa bile barınma merkezi dışında çalışmayı tercih etmiyorlar veya aileleri izin vermiyor. Eğitimlerle alakalı bir başka husus ise kurslar için en uygun saatlerin öğlen saatleri olması. Suriyelilerin geç kalkma alışkanlıkları yaygın olduğu için sabah saatlerindeki kurslara katılımları düşük oluyor. Eğitimlerin dili Türkçe olsa bile biraz eğitmenlerin Arapça öğrenmesi biraz da onların konuşamasalar da Türkçe anlamaları ile birlikte anlaşıyorlar. Ekstra Türkçe kursuna ihtiyaç duymuyorlar, idare ediyorlar.


BARINMA MERKEZİ 5

Barınma Merkezi İsmi: Kilis Elbeyli Beşiriye Konteynerkenti

Barınma Merkezi Müdürü: –

Barınma Merkezi Kapasitesi / Mevcut Kişi Sayısı: 25000 / 19751

Kadın Sayısı: –

Erkek Sayısı: –

Çocuk Sayısı: –

Barınma Merkezi Eğitim Bilgileri: Dikiş, cam işleme, panç-telkırma, halı dokumacılığı, örgü, bilgisayar, Türkçe dil kursu, kuaförlük

Mesleki Eğitim:

Dikiş: Çeyizlik malzemeler, önlük dikimi için atölyeler oluşturuluyor. Taşeron firmalar üzerinden satışları gerçekleştiriliyor. Bazı bilindik firmalar kendi malzemelerini getiriyorlar, kadınlar dikişi yapıp hazırladıktan sonra firmalara teslim ediyorlar. Firmalar ödemelerini yapıyor çalışanlara. Makinalar il özel idaresinden talep ediliyor.

El Sanatları: Panç nakışı ve tel kırma çok revaçta olan alanlar. Bunu öğrenmeleri dikişe göre daha fazla vakit alıyor. Burada öğrenip üretilen ürünleri pazarlamak için bir facebook sayfası açılmış o sayfa üzerinden satışlar yapılıp sipariş alınıyor.

Halı Dokumacılığı: Halı dokumacılığı da çok revaçta olan bir alan. Bir halı yaklaşık 1 ay gibi bir sürede ortaya çıkıyor. Halılar da yine firmalarla iletişime geçilerek satışı yapılabiliyor. Bir halıdan ortalama 250 TL para kazanabiliyorlar.

Bilgisayar: Bilgisayar ve Office programı öğrenmek isteyenler oluyor. Bilgisayar kurslarına talep fazla. Kursu tamamlayanlara A1 seviyesinde sertifika veriliyor. Kursa bebeğiyle gelen kadınlar da üniversite öğrencileri de var. Bilgisayar eğitimlerine talep çok olduğu için sürekli açık oluyor kurslar.

Kuaförlük: En çok talep gören kurslardan biri kuaförlük. Kuaförlük öğrenip barınma merkezi içinde mahalle arasında para kazananlar da var, kuaför açmak için Kilis’e gidenler de.

Dil Eğitimi:

Türkçe kurslarına kadınların ilgisi yoğun. İlk geldiklerinde geri döneceklerini düşündükleri için talep pek yoktu ama şuanda fazla. Kadın komitelerine gelen talepler doğrultusunda yazın 600 kişilik dil kursu açıldı barınma merkezi içerisindeki kadınlara.

Eğitim Durumları: 

Barınma merkezindekilerin eğitim durumları diğer barınma merkezlerine oranla daha iyi durumda. Avukat, eczacı, ressam, öğretmen kadınlar var. Bu nitelikteki kadınlar genellikle öğretmen olarak değerlendiriliyor. 85 civarında üniversite öğrencisi var bunların %40’ı kadın. Açık öğretim üniversitesi üzerinden denklik alıp üniversiteye devam edenler var. Aileler Adıyaman gibi yakın illere kızlarını üniversiteye gönderiyorlar. Üniversite öğrencilerinin tamamına burs sağlanıyor. TÖMER üzerinde C1 sertifikası alan çok var. Barınma merkezi dışına eğitime gidememelerinin en önemli nedeni maddi yetersizlik olarak tespit edilmiş. Barınma merkezinde üniversite başvuru rehberliği yapan bir komisyon oluşturulmuş. Bu komisyon üniversiteye girmek isteyen öğrencilere danışmanlık sağlıyor. Genel olarak lise okullaşma oranlarında sıkıntı var.

Kişisel Gelişim Eğitimleri:

ASPB tarafından aile ve çocuk bakımı, aile içi şiddet gibi konularda eğitimler veriliyor barınma merkezi içerisinde.

Genel Gözlem: 

Kilis Elbeyli Konteyner kentinde mesleki eğitim kurslarına ve dil eğitimlerine talebin diğer barınma merkezlerine oranla daha fazla olduğu gözlemlendi. Bu barınma merkezinde mesleki eğitimlere talebin fazla olmasının en önemli etkeni olarak ise firmalarla ve pazarla kurulan ilişki olduğu söylenebilir. Gerek barınma merkezi yetkililerinin gerekse barınma merkezi içerisindeki kişilerin firmalarla ve pazarlarla ilişki kurarak ürettikleri ürünleri pazarlayıp para kazanma imkânının sağlanması eğitimlere katılımın daha yüksek olmasını sağlıyor. Barınma merkezi yetkililerinin belirttiği bir nemli etken de Kilis barınma merkezine gelenlerin genellikle Şam ve Halep’ten olması, bu şehirlerin Suriye’nin eğitim seviyesi yüksek şehirlerinden olasıdır. Eğitim seviyesi yüksek şehirlerden gelmeleri dolayısıyla eğitime devam etme, kızlarını barınma merkezi dışına eğitime gönderme alışkanlıklarının daha fazla olduğu bu barınma merkezi için söylenebilir. Kızların eğitimi bu barınma merkezinde daha yüksek olmasına rağmen erken yaşta evlilik oranlarının yüksek olduğu söylenebilir. Kendi gelenekleri çerçevesinde oldukça normal olan erken yaşta evlilik ve çok evlilik vakalarının zamanla azaldığı gözlemlenmiştir. Bu konuda ASPB’nin vermiş olduğu eğitimler ve Türkiye’de yasak olması konusunda bilinçlendirilmeleri etkili olmuştur denilebilir.


BARINMA MERKEZİ 6

Barınma Merkezi İsmi: Gaziantep Islahiye I Çadırkenti

Barınma Merkezi Müdürü: –

Barınma Merkezi Kapasitesi / Mevcut Kişi Sayısı: – / –

Kadın Sayısı: –

Erkek Sayısı: –

Çocuk Sayısı: –

Barınma Merkezi İçi Eğitim Bilgileri: Takı tasarımı, Dikiş, Trikotaj, halı dokumacılığı, mozaik, kuaför, kına malzemeleri, bilgisayar

Mesleki Eğitim:

Takı tasarımı: Takı tasarım kursuna talep fazla. Düzenli gelen 40 öğrenci var. 1 yıl içerisinde düzenli olarak gelirlerse tüm detaylarıyla öğreniyorlar. Bir kolye yarım saatte çıkıyor, tasarımın karmaşıklığına ve büyüklüğüne göre daha uzun süren işler de oluyor. Burada üretilenler kermes, sergi gibi ortamlarda satılıyor.

Dikiş – Trikotaj: Terzihanede 20 öğrenci var. Dikişi 1 ay içerisinde öğreniyorlar. Öğrenme sürecinde önce söküklerini dikiyorlar sonra nevresim gibi kolay parçalarla başlayıp dikişi öğreniyorlar. Çocuğu öğrenci olanlar sabahtan geliyorlar diğerleri öğlen geliyor. Trikotaj makinesini kullanmayı 10 gün gibi bir zamanda öğreniyorlar. Kısa sürede öğrenebiliyorlar ama rahat çalışmayı seviyorlar. Çok yoğun çalışmıyorlar. Bu işin Pazar payı var satış yapabiliyorlar. Pazar bağlantısının sağlanması gerekmektedir. Kullanılmış makinalar 1,500 TL civarında, sıfır makinalar 5-6.000 civarında.

Kuaför: Talebin yoğun olduğu kurslardan biri de kuaförlüktür.

Talep olabilecek kurs teklifleri: Pastacılık kursu, ebru, hat sanatı, kurdele nakışı, yemek kursları.

Dil Eğitimi: 

Tömer’in dil eğitimi var. Yetişkinler için dil kursu sadece yazın oluyor.

Eğitim Durumları:

Genel olarak barınma merkezinin eğitim seviyesi çok düşük. Gelenler genellikle İdlib’in kırsal bölgelerinden gelenler. Liseye giden kız öğrenci oranı %50’ye kadar düşüyor. Okula gitmeyen genç kızların erken yaşta evliliklerden uzak tutulması için eğitime yönlendirilmesi ve barınma merkezi içerisinde vakit geçirebilecekleri sosyal aktivitelere ihtiyaç var. Erken yaşta evliliklere karşı avukatların gelip anlatması veya eğitim verilesinden ziyade kendi içlerinden birilerinin vasıtasıyla anlatılması lazım. Barınma merkezi içerisinde etkin olan kişilerin ve eğitmenlerin eğitimi uygun olabilir.

Kişisel Gelişim Eğitimleri:

Toplum Sağlığı Merkezleri tarafından aile, üreme sağlığı gibi konularda eğitim programları uygulanıyor. Toplamda 21 konu var ve her hafta bir konu işleniyor. İkinci evliliklere karşı eğitimler veriliyor. Türkiye’de bunun yasak olduğu hukuka uymak zorunda oldukları anlatılıyor. İkinci eş olayları oluyor fakat mümkün olduğunca azaltmaya çalışıyorlar. Kadına yönelik şiddet vakaları da oluyor. Böyle durumlarda kadınlar gece de olsa hemen jandarmaya ve görevlilere şikayet ediyorlar. Her mahalleden 2-3 kadın alınıp ayda bir toplantı yapılıyor. ASPB erken yaşta evlilik ve evlilik hakkında bilgiler eğitimler veriyor. Kadınlar heyeti sürekli ailelerle görüşüyor.

Genel Gözlem: 

Barınma merkezlerindeki eğitimler 6 aylık periyotlar halinde veriliyor. Katılımcıların ortalama yaş aralığı 18-45. Eğitime gelen çocuklu kadınlar çocuklarını kreşe bırakabiliyorlar.

Ekonomik kazançlar mesleki eğitim kurslarında üretilen ürünlerden ve tarlada (üzüm, biber tarlaları) çalışmalarından sağlanabiliyor

18 yaş altındaki kızların evlilikleri ilk sene 70 tane, sonra 15 ve bu sene 2 tane vaka olmuş tespit edilen. Erken yaşta evlilik olaylarının azalmasında hem Türk kültürünü ve hukukunu biraz öğrenmeleri, bilinçlenmeleri hem de ASPB yetkililerinin sürekli barınma merkezi içerisinde olması etkili olmuştur. Kadına yönelik şiddetten 4 işlem yapıldı. 15 gün çadırdan uzaklaştırma verilince kadınlar cesaretlenip daha çok şikâyet etmeye başladılar.

Yaşadıkları alanın küçüklüğü çok bunaltıcı oluyor. Kadınlar ve genç kızlar çok atıl durumda ve bundan çok şikâyetçiler. Sosyal faaliyetler, meşgaleler istiyorlar.

Savaş psikolojisinden dolayı da doğruma oranları çok artıyor.

Kadın dostu alanla kadınlara sosyal faaliyetler yapabilecekleri bir alan imkânı sağlanıyor. Bu uygulama Karakamış’ta yapılıyor. Bu alanlarda sosyalleşip öğrendiklerini arkadaşlarıyla paylaşabiliyorlar.


BARINMA MERKEZİ 7

Barınma Merkezinin İsmi: Hatay Altınözü Konteyner Kent

Barınma Merkezinin Kapasitesi /Mevcut Kişi Sayısı: 8075 kişi mevcutta konaklayan. 100 tane konteyner boş tutuluyor. 1724 tane aile var.

Kadın Sayısı/Oranı: 4042

Erkek Sayısı/Oranı: 4033

Çocuk Sayısı/Oranı: 0-3 yaş; 1393 5-11 yaş; 1743 12-17 yaş; 964

Barınma Merkezi İçi Eğitim Bilgiler: Mesleki, Dil, Kişisel Gelişim Eğitimleri verilmektedir.

Mesleki Eğitim:

Gelinlik Atölyesi: 4o tane kadın çalışmaktadır. Suriyeli bir iş adamı malzemeleri getirmektedir. Pazarlamasını da kendisi yapmaktadır. Türkiye’de bu gelinlik yapılan bir atölyede Osmaniye’de ki barınma merkezinde olduğu belirtildi. Kadınlara bu işi, Halk Eğitim’den bir usta eğitici öğretmiştir. Bu sayede kadınlar yevmiye usulü çalışarak, istihdam edilmiştir. Ayda 700-800 lira kazanabiliyorlar.

Halı Dokuma Atölyesi: 69 tane kadın çalışmaktadır. Bu kursa ilginin baya yoğun olduğu söylendi. Ayda 500- 600 lira kazanabilmekteler. Fakat bunun içinde istihdam edilmeleri ve satacakları bir pazarın olması gerek.

Mozaik Kursu: Yeni başlayan bir kurs olarak 35 tane kişi eğitim almaktadır.

Dil Eğitimi:

Sürekli olarak dil eğitimi verilmektedir.

Genel Gözlem: 

Eğitimler Türkçe verilmektedir. Tercüman kullanılmaktadır. Talep gören veya istenile eğitim halk eğitim tarafından verilmektedir. Kadınlar genelde dikiş- akış kursu, terzilik ve kuaförlük kursu talep etmektedirler. Eğitimler genel olarak sabah ve öğleden sonra iki zamanlı verilmektedir. Kurslara katılanlar genelde 18- 35 yaş arası kadınlar.

Dil Eğitiminin A1 ve A2 seviyesine kadar verilmesi ve sonrasındaki seviyelere geçilememesi dili yetkin bir şekilde kullanılamamasına sebep olmaktadır. C1 seviyesine gelenler kendi çabaları ile gelmek zorunda fakat bu sayının çok çok az olduğu gözlemlenmiştir. Türkçe öğrenmek konusunda istekli değiller. Arapçanın onlar için yeterli olacağını düşünüyorlar. 5 yıldır barınma merkezinde yaşayan bir Suriyeli bile Türkçeyi tam anlamı ile konuşamamaktadır.

Barınma merkezi içerisinde tamamıyla Suriyelilerin açtığı ve çalıştığı bir pasaj alanı vardır. 14 tane mağaza tahsis edilerek 2 tane kuaför, 2 telefon tamircisi, terzi ve tatlıcı gibi ihtiyaca yönelik yer açılmıştır. Kuaför salonlarından biri kadınlara tahsis edilmek istenirken, kadınlar erkek yoğunluğunun fazla olduğu bu alanda çalışmak istemediklerini ifade etmişlerdir.

Barınma merkezi içinde doğum oranın çok fazla olduğu gözlemlendi. Önümüzdeki sene 1. Sınıfa 400 yeni öğrenci kaydedilecekmiş. Nüfus artış, barınma merkezi geneline bakılırsa yüzde 40 oranında artmıştır. Doğum kontrol ile ilgili bilinçlendirme yapılmaya çalışılsa da barınma merkezi gelenler genel olarak İdlip’in kırsalından gelen Suriyeliler ve genel anlamda eğitim düzeyleri düşük. Bu anlamda kadınları eğitmek çok zor görünmektedir.

Kızların okula gitmesi ile alakalı zaman zaman sıkıntı yaşadıklarını belirttiler. Bunun bir sebebi erken yata evlilik, diğer bir sebebi ise ailelerinin izin vermemesi. 15 yaşından sonra evlilik gibi bir düşünce içerisine girebiliyorlar.

Aile İçi Şiddet meselesi barınma merkezinde çok sıkı tutulan bir mesele olmasına rağmen yine de gözlemlenebiliyor. Bunun için mahallelerde bu olayları takip edebilecek insanlar varmış. Bu sayede barınma merkezi idaresinin haberi oluyor. Böylece aile içi şiddetin ve çatışmaya karşı önlem alabiliyorlar.


SONUÇ: SAHA ZİYARETİ GENEL GÖZLEMLER

Gerçekleştirilen saha ziyareti, Kadın ve Demokrasi Derneği’nin AFAD işbirliği ile birlikte yürüttüğü Sığınmacı Kadınlar Sosyoekonomik Araştırmalar ve Uyum Merkezi projesinde yapılacak çalışmaları yönlendirecek bilgiler kapsamında mesleki eğitimler, dil eğitimi, psikolojik- hukuki danışmanlık, kadınların çalışma koşulları ve eğilimleri gibi başlıklar altında değerlendirilmiştir.

Barınma Merkezlerinde Öne Çıkan Mesleki Eğitimler – Kurslar

Ziyaret edilen 7 barınma kampında öne çıkan mesleki eğitim kursları en çok tercih edilenden en az tercih edilene göre şu şekilde sıralanabilir: dikiş nakış, halı dokuma, kuaförlük, bilgisayar, el sanatları, kına malzemeleri paketleme, mozaik, takı tasarımı gelinlik işleme, örgü, cam, resim kursları. Barınma merkezlerindeki kadınlar bu kurslara katılmasındaki en öne çıkan gerekçe maddi kazanç sağlayarak evin geçimine katkı sağlamak. Bir başka önemli teşvik unsuru ise kurslardan ede ettikleri sertifikalar ile kadınların istediklerinde şehir merkezlerinde iş bulabilmesi veya kendi iş yerlerini açabilmeleri. Diğer sebepler ise kendi ihtiyaçlarını karşılayacak meziyetler geliştirmek, çevrelerindekilerin dikiş-nakış işleri, kına malzemeleri, kuaförlük hizmetleri gibi işlerini para karşılığında yaparak maddi kazanç sağlamak, vakit geçirmek, sosyalleşmek ve kendilerini geliştirmek olarak sıralanabilir. Kadınların bu mesleki eğitimlere katılmalarını kolaylaştıran etmenlerin başında ise barınma merkezi sınırları içerisinde olması, bazı barınma merkezlerinde çocuklarını kurs alanına getirebilme imkânı, bazılarında ise çocuklarını yakınlarda bulunan çocuk dostu alana veya akrabalarına bırakma imkânı bulunması gelmektedir.

Dil Eğitimi – Öğrenme Eğilimleri

Dil kursları tüm barınma merkezlerinde mevcut. TÖMER’in kamplarda verdiği kurslar C1 seviyesine kadar verilmekte olup kadınların kursları tamamlama eğilimlerinin genel olarak düşük olduğu söylenebilir. Kurslara olan talebin ise temelde barınma merkezindekilerin eğitim seviyesine ve gelecekten beklentilere göre değiştiği gözlemlenmiştir. Zaten ülkelerine geri döneceklerini düşünen ve barınma merkezi sınırları dışına tek başına çıkıp bir hayat kurma düşüncesi olmayanlar Türkçe öğrenmeye ihtiyaç duymuyorlar. Kamplarda gerçekleştirilen mesleki eğitimlerin dili Türkçe olsa da eğitmenlerle bir şekilde anlaşıp öğretilenleri öğrenebildikleri için Türkçe öğrenmeyi çok elzem görmüyorlar. Kamp yetkilileri Türkçeyi iyi bir seviyede öğrenen kişilerin şehirlerde iyi işler bulabildikleri örneklerin olduğunu belirtti. Yetkililer ayrıca dil öğrenme talebi ve eğiliminin barınma merkezlerinde yaşayan ve şehir içlerinde yaşayan sığınmacılarda oldukça farklı olduğu konusuna da dikkat çekti. Gözlemlerine göre barınma merkezi içerisinde yaşayan sığınmacılar yakınlarıyla birlikte yaşadıkları ve Türkçeye çok fazla ihtiyaç duymadan yaşamlarını sürdürebildikleri için kurslara talep az oluyor. Şehir içlerinde yaşayan sığınmacılar ise Türklerle yan yana yaşayıp birlikte iş yapmak zorunda kaldıkları için Türkçeyi daha kolay ve çabuk öğreniyor ve talepleri daha fazla oluyor.

Psikolojik ve Hukuki Danışmanlık

Suriye’deki savaşın başlamasından 6 yıl geçmesine rağmen sığınmacılar üzerinde savaşın psikolojik etkisinin devam etmekte olduğu gözlemlenmiştir. Barınma merkezlerinde yaşayan ve iş bulamayan erkeklerin psikolojileri, küçük alanlarda çok çocukla yaşamaları, çocuklarının gelecek kaygısı, geride bıraktıkları aileleri, ülkelerine dönüp dönememe kaygısı, yeni bir hayat kurma endişeleriyle birleştiğinde psikolojik olarak ağır bir yük olmaktadır. Bu gergin psikolojiye bağlı olarak aile içi şiddet vakaları görülmektedir. Bu gibi şiddet olayları çoğunlukla hastane muayenelerinde ortaya çıkmakta, kadınlar doğrudan gelip yetkililere anlatıp şikâyette bulunmamaktadır. Bu durumun Suriyeli kadınların kendi ülkelerinde de bu gibi vakalarda şikâyet alışkanlığının olmaması ile açıklanabilse de şikâyet mekanizmasının daha kolay işleyebilmesi, kadınların yetkililere karşı bu güveni hissedebilmelerinin sağlanması önemlidir. Bu anlamda barınma merkezlerinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’ndan gelen psikologların önemli işlevleri var. Bu yetkililerin etkin olduğu ve sığınmacı kadınların güvenini kazandığı barınma merkezlerinde durumun daha iyi olduğu söylenebilir. Fakat bu yetkililer daimi olarak barınma merkezinde bulunmadıkları için iletişim de sınırlı olabilmektedir.

Aile ve Sosyal Politikalar bakanlığının, erken yaşta evlilikler, şiddet durumunda yapılması gerekenler, aile planlaması ve çocuk bakımına yönelik eğitimler düzenlemesi ile sığınmacı kadınların bilinçlenme seviyesinin arttığı gözlenmiştir. Bazı barınma merkezlerindeki yetkililer kadınların aldıkları eğitimler sonucunda erken yaşta evliliklerin Türkiye’de suç olduğu ve burada yaşadıkları sürece Türk hukuk sistemine tabi oldukları konusundaki bilinçlenmelerinde ilk zamanlara göre önemi bir gelişme sağlanmıştır. Yine de aile planlaması ve nispeten azalsa da erken yaşta evliliklerle alakalı dışarıdan yetkililerin verdiği eğitimlerin etkisinin çok da fazla olmadığı söylenebilir. Erken yaşta evlilikler tespit edildiği anda önlenebildiği için tespit edilemeyen evliliklerin devam ettiği ve çok çocuk sahip olma eğiliminin gerek gelenekten gerekse savaş psikolojisinden dolayı devam ettiği gözlemlenmiştir. Bu bağlamda barınma merkezlerinde bulunan ve etkin olan kişilerin eğitimi ve onların barınma merkezindeki misafirlere eğitim vermesinin daha etkili olabileceği yetkililer tarafından belirtilmiştir.

Kadınların Çalışma Koşulları ve Eğilimleri

Barınma merkezinde yaşayan kadınların çalışma eğilimleri, kadınların geldikleri yerdeki eğitim durumuna, buradaki eğitim durumuna, ailesinin ve eşinin bakış açısına, çocuklarının bakım ihtiyacına göre değişiklik göstermektedir. Genel olarak kadınların evden veya barınma merkezi sınırları içerisinde yapıp para kazanabilecekleri işleri tercih ettikleri gözlemlenmiştir. Bundaki önemli sebeplerden biri çocuklarını bırakıp gitmek zorunda kalmamalarıdır. Bir yandan çocuklarıyla ilgilenebildikleri bir yandan da iş yapıp para kazanabilecekleri imkânlar olduğunda çalışma konusunda istekliler. Bir diğer önemli neden ise kadınların erkek yoğun alanlarda çalışma konusunda çekimser olmaları.

SONSÖZ

Saha ziyaretleri; çoğunluğu Suriyeli olan sığınmacıların yaşam tarzları, kültürleri, gelenekleri, çalışma kültürleri, aile hayatları evlilikleri, hangi becerilere ve mesleklere yatkın oldukları konularında önemli bilgiler edinmemize katkı sağlamıştır. Barınma merkezi yetkililerinin projemizin hedeflerine yönelik önerileri aşağıdaki şekilde ele alınmıştır.

  1. Mesleki eğitimlerin planlanma aşamasında Pazar payı düşünülmeli, maddi kazanç sağlayabilecekleri alanlarda eğitimler verilmeli.
  2. Firmalarla bağlantılar sağlanarak veya kermes-sergi gibi imkânlar sağlanarak üretilen ürünlerin maddi kazanca dönüştürülmesi sağlanmalı.
  3. Eğitim saatleri çok erken saatlerde başlatılmamalı ve gün boyu süren uzun eğitimler verilmemeli.
  4. Mesleki eğitimlerin yanında sosyal etkinlikler, hobi faaliyetleri de geliştirilmeli.
  5. Barınma merkezlerinde yaygın olarak bulunmayan ve malzemeleri genellikle nispeten daha pahalı olan pastacılık, hat, kurdele nakışı, takı tasarımı gibi alanlarda da eğitimler verilmeli.
  6. Psikolojik, hukuki ve günlük yaşama dair bilgilerin verileceği eğitimler daha etkin olması amacıyla kendi saygı duydukları kişiler tarafından verilmeli.
Raporun PDF versiyonunu indirmek için tıklayın

BUGÜN BİR HAYATI DEĞİŞTİR

Yoksulluk, adaletsizlik ve eşitsizlik sürdüğü sürece hiçbirimiz gerçekten dinlenemeyiz. Bir hayatı değiştirmek çok fazla zaman almaz, bugün iletişime geçin ve fark yaratmaya başlayın.

2017-09-18T13:44:27+00:00